Paleis Het Loo | Militaire Willems-Orde

Militaire Willems-Orde

Op 31 maart 1814 marcheren Russische, Pruisische en Oostenrijkse troepen Parijs binnen. Eindelijk is er een einde gekomen aan de jarenlange oorlogen tegen de Franse keizer Napoleon. De keizer doet troonsafstand en vertrekt naar Elba. In Nederland krijgt een nieuwe staat vorm, met een nieuwe grondwet en onder leiding van de Soeverein Vorst Willem Frederik, de zoon van de vroegere stadhouder Willem V.

Het ontstaan van de orde

Hoogste onderscheiding

Maar de rust blijkt van korte duur. Begin maart 1815 ontsnapt Napoleon van Elba. Hij komt aan in Zuid-Frankrijk en trekt onmiddellijk op naar Parijs. Onderweg sluiten zijn oude manschappen zich opnieuw aan bij de charismatische keizer.

E305#DC20080627#FOTOp 16 maart 1815 roept Willem Frederik zichzelf uit tot koning Willem I. Het is een kwestie van tijd voordat de oorlog opnieuw uit zal breken. Daarom wordt koortsachtig gewerkt aan de instelling van een ridderorde voor militaire verdiensten. Twee maanden na Napoleons terugkeer wordt bij wet van 30 april 1815 de Militaire Willems-Orde ingesteld, ter beloning van uitstekende daden van moed, beleid en trouw, bedreven door die genen, welke, zoo ter zee als te lande, in welke betrekking ook en zonder onderscheid van stand of rang, Ons en het vaderland dienen. Behalve als beloning voor dapperheid, dient de orde ook als voorbeeld ter navolging en als middel om een band te smeden tussen vorst en leger. De orde telt vier klassen: grootkruis, commandeur, ridder 3e en 4e klasse.

MWO-wet.1815Sinds 1815 werd de Militaire Willems-Orde ruim 6.200 maal verleend. De eerste ridders werden benoemd voor hun rol in de Slag bij Waterloo op 18 juni 1815, waar Napoleon definitief werd verslagen. Aan het einde van 1815 telde de orde al meer dan 1.000 ridders. Voor de gevechtshandelingen tijdens de Opstand in het huidige België (1830-1832) werden opnieuw in de orde opgenomen. Verreweg het grootste aantal ordekruizen werd vóór 1940 in Nederlands-Indië verleend. Na mei 1940 vonden nog ongeveer 200 benoemingen plaats, voor verdiensten in de oorlog én in de Koreaoorlog (1950-1953).

Tegenwoordig is Nederlands hoogste dapperheids-onderscheiding een van de meest exclusieve die er bestaat. Na 1955 werd de orde nog maar drie maal uitgereikt: in 2006 aan de 1e Zelfstandige Poolse Parachutistenbrigade die in september 1944 een belangrijke rol speelde tijdens de Slag om Arnhem, in 2009 aan kapitein Marco Kroon en in 2014 aan majoor Gijs Tuinman. Kroon en Tuinman ontvingen de orde voor hun inzet in Afghanistan.

Andere bekende orderidders zijn koning Willem II, koningin Wilhelmina, prins Bernhard en Erik Hazelhoff-Roelfzema, de ‘soldaat van Oranje’.

Voor moed, beleid en trouw

Middeleeuwse symbolen

Het versiersel van de orde is een wit geëmailleerd Maltezer kruis met het opschrift ‘voor moed, beleid en trouw’. Daarop ligt een Sint Andreaskruis bestaande uit twee knoestige stokken, samengebonden door een vuurslag. Het kruis draagt op de keerzijde een letter “W” in een lauwerkrans op een achtergrond van blauw email. Het versiersel hangt aan een Koninklijke kroon en wordt gedragen aan een oranje lint met twee Nassaublauwe biezen.

HRA-003-18150328-DSCN8772In maart en april 1815 worden de eerste voorstellen voor een nieuw te stichten ridderorde gedaan. Er worden ontwerptekeningen voor de nieuwe versierselen gemaakt, die in de vergaderingen van de Hoge Raad van Adel worden besproken. Ook wordt er gezocht naar juweliers die de nieuwe ordetekenen kunnen produceren. Een van hen is de voormalige keizerlijke hofjuwelier M.G. Biennais, die de ordetekenen van Napoleons Orde van het Legioen van Eer en van Lodewijk Napoleons Orde van de Unie maakte.

RL10062-vz#DC20080718#FOTRBrendelIn de versierselen van de Militaire Willems-Orde zijn enkele laat-middeleeuwse symbolen verwerkt: de gouden vuurslag op de voorzijde en het groene Sint Andreaskruis verwijzen naar de Bourgondische hertogen en hun prestigieuze, in 1430 gestichte Orde van het Gulden Vlies. Als koning van Nederland en België en groothertog van Luxemburg beschouwde koning Willem I zichzelf immers als de erfopvolger van de Bourgondische hertogen.

  • Willem I, koning der Nederlanden
    Wet op de Instelling van de Militaire Willems-Orde
    Militaire Willems-Orde, ridder 3e klasse
    Ontwerptekening voor een ordeteken
  • Orde van het Gulden Vlies
    Militaire Willems-Orde, grootkruis
Willem I, koning der Nederlanden
J.P. Verhulst, 1815, Stichting tot Instandhouding van het Museum van de Kanselarij der Nederlandse Orden
foto vergroten
Wet op de Instelling van de Militaire Willems-Orde
1815, verzameling Museum van de Kanselarij der Nederlandse Orden
foto vergroten
Militaire Willems-Orde, ridder 3e klasse
1815, verzameling Museum van de Kanselarij der Nederlandse Orden
foto vergroten
Ontwerptekening voor een ordeteken
Vermoedelijk door Anthonie Gerhardus Zürcher, 1815, Hoge Raad van Adel, Den Haag
foto vergroten
Orde van het Gulden Vlies
3e kwart 19e eeuw, verzameling Museum van de Kanselarij der Nederlandse Orden
foto vergroten
Militaire Willems-Orde, grootkruis
Borstster door Martin-Guillaume Biennais, 1815, verzameling Museum van de Kanselarij der Nederlandse Orden
foto vergroten