Kleding van de kamerheren

Tijdelijk gesloten

Het Stallenplein is open vanaf 7 december voor Winterpaleis Het Loo (t/m 5 januari 2020). Het paleis is gesloten tot medio 2021.

donderdag 14 augustus 2014 / door Trudie Rosa de Carvalho

Kleding van de Koninklijke Kamerheren

KLEDING VAN DE KONINKLIJKE KAMERHEREN

In de tentoonstelling Royal Showpieces, een koninklijke ontmoeting met Dutch design waren vijf paleiskamers ingericht op een verrassende manier: topstukken uit de depots van Paleis Het Loo worden gecombineerd met werken van hedendaagse Nederlandse ontwerpers. Zo beleefden bezoekers bijvoorbeeld de Muzieksalon van koningin Wilhelmina en de Audiëntiezaal op een heel andere manier. In de Nieuwe Eetzaal draaide alles om dineren volgens koninklijk protocol. Hier stonden zes gala kamerheerkostuums te pronken in zwart laken en flonkerend gouddraad. Over deze kostuums is veel te vertellen.

KONINKLIJK BESLUIT

Wat de zes kostuums van elkaar onderscheidt, zijn de knopen met een gekroonde ‘W’ van koningin Wilhelmina of met de ‘J’ van koningin Juliana, maar verder zijn de kostuums aan elkaar gelijk. En dat is niet zomaar. Het uiterlijk van deze kostuums is voor de laatste keer met bijbehorende tekeningen voor alle onderdelen tot in de kleinste details vastgelegd in Koninklijk Besluit nr. 54 van 17 augustus 1897 en tot ver in de 20e eeuw niet wezenlijk veranderd.

Kamerheren spelen een belangrijke rol in de hofhouding van koning Willem-Alexander. Ook de vorige Oranje koningen en koninginnen hadden kamerheren. Volgens de website van het Koninklijk Huis is dit hun functie: Kamerheren adviseren en ondersteunen de Hofhouding bij de voorbereiding en uitvoering van Koninklijke bezoeken aan hun regio, vertegenwoordigen de Koning bij regionale gebeurtenissen zoals bijvoorbeeld begrafenissen van vooraanstaande personen of bij 75-jarige huwelijken. Kamerheren worden ook betrokken bij grote evenementen en ontvangsten, zoals Koningsdag, Prinsjesdag, Nieuwjaarsrecepties en staatsbezoeken. Ook kunnen zij de Koning of leden van het Koninklijk Huis vergezellen bij streekbezoeken.

GROOT KOSTUUM

Chr. A.F. Anröchte heeft in zijn boek De Nederlandsche Ambtsgewaden en de Uniformen van het Nederlandsche Leger in 1910 de hofkostuums voor de leden van het civiele huis van de koninklijke hofhouding ten tijde van koningin Wilhelmina (1880-1962) in schrift en beeld gebracht.

Op de afbeelding uit 1910 zien we van links naar rechts (afgewisseld door andere kostuums) de variaties van het kamerheerkostuum: de blauwe rok (figuur 27), het groot kostuum achterzijde (figuur 29), het klein kostuum (figuur 31) en het groot kostuum voorzijde (figuur 32). Deze benamingen zijn in 1927 door koningin Wilhelmina ingevoerd. De naam blauwe rok kan verwarrend zijn: het is heel donker blauw.

 

Kleding van de Koninklijke Kamerheren2

KAMERHEERSLEUTEL

In de Nieuwe Eetzaal staan de groot kostuumsopgesteld. Wat daar mist, is de verguld zilveren kamerheersleutel met de Nassau blauwe strik; het dragen daarvan is een privilege alleen voorbehouden aan kamerheren. Vandaag de dag wordt de sleutel alléén nog door de kamerheren in Amsterdam bij staatsdiners gedragen, meestal een bewaard gebleven exemplaar uit de tijd van koning Willem II of Willem III.

Kleding van de Koninklijke Kamerheren Groot Kostuum

VOORBEELDEN

Anröchte laat in zijn boek ook de voorbeelden zien van de borduursels en van alle onderdelen van het kamerheerkostuum: links het groot kostuum van de kamerheren en rechts het groot kostuum van de grootofficieren, die bij de hofhouding het allerhoogst in rang waren.

Kleding van de Koninklijke Kamerheren tekening

REGLEMENT

Het reglement voor de Kamerheeren in dienst van Hare Majesteit de Koningin uit 1927 beschreef tot in de kleinste puntjes wanneer welk pak gedragen diende te worden aan het hof van koningin Wilhelmina. Het groot kostuum deed dienst bij de opening van de Staten-Generaal, bij galapartijen en verder als het door de koningin werd opgedragen. Het klein kostuum werd gedragen bij de overhandiging van de geloofsbrieven, bij grote audiënties, bij de ontvangst van buitengewone gezanten met bijzondere missies, bij het vertegenwoordigen van de koningin in het binnenland en bij diverse gelegenheden in aanwezigheid van de leden van de beide kamers der Staten-Generaal.

De blauwe rok, die later ook wel de hofrok of theerok werd genoemd, droegen de kamerheren als zij aan de koninklijke tafel zaten, bij kleine avondfeesten en lezingen aan het hof en in de avond bij audiënties en bij het vergezellen van de koningin naar concerten, toneeluitvoeringen en partijen en dergelijke. De bepalingen rond het dragen van de verschillende kamerheerkostuums in dit reglement zijn zeer uitgebreid en bevatten ook nog instructies over reis- en rouwkleding. Ook staat het reglement vol met details over de verschillende paleis- en ceremoniële diensten, waarbij precies staat aangegeven hoeveel kamerheren er per gebeurtenis verwacht werden.

 

VERSOBERING

Vanaf de Tweede Wereldoorlog is aan het Nederlandse hof een proces van versobering ingezet, die na het lezen van het reglement uit de tijd van koningin Wilhelmina even weldadig aan kan voelen. Zo zijn tegenwoordig veel minder kamerheren: koning Willem-Alexander heeft in elke provincie een kamerheer (behalve in Zuid-Holland). Daarnaast zijn er kamerheren in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag. Om te vergelijken: koningin Wilhelmina had 85 kamerheren!

De versobering in de aankleding van de hofhouding is zeker ook door kostenbesparing ingegeven. Op een rekening uit 1910 van de hofkleermakers Gebroeders Domhoff in Den Haag staan de bedragen van de aanschaf van de kamerheerkostuums vermeld. Een blauwe rok met twee vesten en pantalon kostte toen fl. 125,00. Voor een klein kostuum met goudborduursel, steek en degen werd bijna het dubbele betaald: fl. 242,50. Voor het groot kostuum met een paar echt gouden epauletten, een echt gouden dragon of degenkwast, een degen en een vergulde kamerheersleutel met lint van fl. 604,50 moest men nog veel dieper in de buidel tasten. Omgerekend zou deze rekening nu meer dan 10.000 euro kosten.

INHULDIGING

Op afbeeldingen van de inhuldigingen in 1898 en in 1948 ziet u koningin Wilhelmina en Juliana omringd door leden van hun hofhouding, waaronder vele kamerheren en grootofficieren in groot kostuum.

Kleding van de Koninklijke Kamerheren Inhuldiging

Koningin Wilhelmina besloot na de Tweede Wereldoorlog tot versobering van het vorstelijk vertoon. Vandaar dat bij de inhuldiging van haar dochter Juliana al minder leden van de hofhouding aanwezig waren. Juliana en ook haar dochter koningin Beatrix zetten deze versobering nog verder door, wat uiteindelijk tot de afschaffing van het klein en groot kostuum van de kamerheren heeft geleid. In plaats daarvan werd bepaald dat de kamerheren bij gala voortaan alleen nog de blauwe hofrokdienden te dragen, wat in de tijd van koningin Wilhelmina dus de meest eenvoudige variant was.

Kleding van de Koninklijke Kamerheren Inhuldiging2

Bij de inhuldiging van koning Willem-Alexander in 2013 werden de nieuwe koning en koningin Máxima niet door zwart en klatergoud omgeven, maar door hun kamerheren gekleed in de donkerblauwe hofrok in white tie met een hagelwit vest.

POOL/ODD ANDERSEN
Tickets