geschilderde bloemeN

maandag 11 januari 2021 / door Willem Zieleman

In de winter zijn er, op enkele madeliefjes na, geen bloemen te zien in de Paleistuinen. In het paleis hingen voor de Vernieuwing & Verbouwing veel bloemstillevens die op verschillende plaatsen in de interieurs te zien waren.

Een kunstenaar die veel bloemstillevens tijdens de bouwperiode van het paleis maakte was Johannes Lotyn (1618-1699). Hij werkte mee aan de plafondschildering van de Grote Zaal en schilderde meerdere bovendeurstukken; schilderijen die boven de deuren in het paleis hingen.

Eén van zijn werken hing boven een deur in het zogenaamde Hondecoeter-kabinet. Het laat een kleurrijk bloemstuk zien, in een terracotta vaas, versiert met putti (engeltjes). Dergelijke vazen staan bij mooi weer ook in de paleistuin.

Hondecouter kabinet

Het schilderij laat een weelde aan tuinbloemen zien, die allemaal in een verschillend jaargetijde bloeien. Het is vrijwel onmogelijk om een dergelijk stuk met echte bloemen na te maken. In de late 17e eeuw was dat al helemaal onmogelijk. Wel is bekend dat stillevensschilders aan meerdere doeken tegelijk werkten. Zo kwam het dat bloemen en planten uit verschillende jaargetijden en seizoenen in één werk te zien waren. Het doek vertelt ook iets over de smaak uit die tijd. Bonte kleuren, maar vooral ook gevulde, gestreepte en zeer geurende bloemen waren populair.

Bovenin is een grote ‘slaapbol’, de dubbele Papaver somniferum, te zien. De enkele vorm wordt wel als opiumpapaver gekweekt. Daarnaast de grote Tagetes Erecta. Ook hier weer de dubbele vorm. Schuin rechts de dubbele stokroos, die sinds enkele jaren weer in de tuin te zien is. Paleis Het Loo ontving hiervoor stekken uit de ‘Historische tuin Aalsmeer’.

Opvallend zijn een aantal voorjaarsbloemen: de trosnarcis, Narcissus Tazetta, de blauwe hyacint, Hyacinthus Orientalis en midden in het schilderij de witte tuberoos, Polyanthes Tuberosa. De tuberoos geurt enorm sterk. Meerdere dubbele anemonen, de dubbele Anemone Coronaria, zelfs een exemplaar met streepjes, ook een zeer gewilde bloem in de 17e eeuw.

Een vaste verschijning op veel bloemstillevens is ook de honderdbladige roos, de Rosa Centifolia. Deze roos heeft dubbele roze bloemen en is ’s zomers ook in de paleistuin te vinden. Ze geuren verrukkelijk. Deze rozen bloeien maar één keer. Doorbloeiende rozen zijn pas bekend vanaf het moment dat er gekruist kon worden met Aziatische rozensoorten (midden 19e eeuw).

Johannes Lotijn, Bloemstilleven, (bovendeurstuk) ca. 1695 paleis Het Loo, T 72

Klimplanten

Klimplanten komen ook veel voor op de schilderijen. De blauwe winde, Ipomoea Purpurea en de geurende Jasminium Officinalis, ook nu nog een populaire tuinplant. Een late bloeiers is de Hibiscus. Te zien is een variant die wit is met rode strepen. Bij de heraanleg van de tuinen, inmiddels bijna 40 jaar geleden, is gezocht naar een gelijkend ras. Dat is de ’Lady Stanley’, nu ook niet meer verkrijgbaar. Voor de nieuwe aanplant zijn speciaal jonge enten opgekweekt in de kassen van Paleis Het Loo. Ook piekt de late ‘Kattestaart’, de Amaranthus Caudatus, onder uit de bloempot.

De oranje-symboliek is subtiel, maar toch wel duidelijk verwerkt. Onder aan de vaas ligt een toefje oranjebloesem, en precies midden in het schilderij zijn twee oranje bloemen van de ‘Gele Hoornpapaver’, de Glaucium Corniculatum, verwerkt.

Wat het schilderij ook laat zien is dat veel bloemen van heinde en ver kwamen, zoals de tuberoos uit Mexico en de blauwe winde werd geïmporteerd uit het noorden van Zuid-Amerika. Het waren gewilde verzamelobjecten, waaraan veel geld werd uitgegeven en die alleen met veel vakmanschap konden worden opgekweekt.

Ook nu inspireert dit schilderij, naast de vele andere werken uit de 17e eeuw, bij het bepalen welke bloemen Paleis Het Loo in het BuitenGewoon Open-seizoen in de tuinen laat zien.

 

Tekeningen in het paleis

Tickets Webshop