Paleis Het Loo | Een Koninklijke Kerst uit 1889

Een Koninklijke Kerst uit 1889

donderdag 22 december 2016 / door Trudie Rosa de Carvalho

Ieder jaar vieren wij Kerst op Het Loo; een reconstructie van koninklijke kerstfeesten uit het verleden. Dit jaar neem ik u met veel plezier mee terug naar het ‘kerstboomfeest’ van Prinses Wilhelmina in 1889.

afb1 - portret WilhelminaKerstavond

Voor de kleine Prinses Wilhelmina was Kerst elk jaar een hoogtepunt, waar ze lang naar uitkeek. Het belangrijkste kerstmoment was 24 december, kerstavond. Dan vierde Wilhelmina samen met enkele zorgvuldig geselecteerde kindjes en met haar familie en leden van de hofhouding het grote kerstfeest met prachtig versierde bomen en vele geschenken.

Belangrijk in de opvoeding was dat Kerstmis niet alleen een feest was van krijgen, maar vooral ook van geven. Zowel Prinses Wilhelmina als Prinses Juliana werd van jongs af aan geleerd om zelf voor ‘arme’ kinderen een kerstboom op te tuigen, cadeaus te geven en een gezellig feest te organiseren. Ook werd er aan het hof ieder jaar een kerstfeest voor het dienstpersoneel georganiseerd, waar iedereen van hoog tot laag zich volop voor inzette.

afb3-afb4-blog-trudie

afb4 - chalet

Kinderfeest

Uit brieven van Koningin Emma en Prinses Wilhelmina weten we hoe het kerstfeest van 1889 op Paleis Het Loo werd gevierd. Iedereen was druk bezig geweest met alle voorbereidingen. Zo organiseerde Wilhelmina – toen negen jaar – helemaal zelf een kinderfeest voor twaalf arme kinderen uit Apeldoorn en Twello in haar chaletje bij het Oude Loo. Hier waren ook kinderen van dienstpersoneel bij. Wilhelmina stalde daar al op 22 december zelf alle cadeautjes uit en versierde de kerstboom, waarvoor zij zelf een slinger maakte. Het feest duurde van half vier tot half zeven en het werd een groot succes. Er werd veel lekkers geserveerd. Zo bracht Wilhelmina werkelijk even licht, want alle kindjes hadden veel plezier en gingen gelukkig met hun nieuwe speeltjes weer naar huis.

Kerstballen

In de Audiëntiezaal van Het Loo werden voor het ‘kerstboomfeest’ – zoals Kerst aan het hof werd genoemd- elf kerstbomen opgetuigd; twee alleen met imitatiesneeuw en één alleen met kaarsen. De overige bomen werden wel helemaal versierd. Om een indruk te krijgen wat er zoal in de kerstbomen hing, kunnen wij kijken naar een rekening voor het kerstfeest van 1893. Toen werd voor de kerstbomen de volgende versiering gekocht: ”12 vruchten, 6 waterlelies, 6 chrysanthemums, 24 sneeuwballen, 24 witte en gewone appelen, 12 aapjes op ladder, 12 hartjes, 24 besponnen eieren en 35 besponnen ballen, 12 vruchten, , 24 lametta zonnen, 12 lametta bootjes, 12 lametta versierselen, 12 lametta kransjes, 12 lichtkroontjes, 12 bonbonnieres, 12 lametta sterren, 12 pekkels, 6 bloemen, 12 wolkjes, 12 vogels en 12 kevers”.

De vele kaarsen van de elf bomen maakten het wel ontzettend warm in de zaal. Maar dat mocht de pret niet drukken. Wilhelmina schreef zelf in een brief aan haar Engelse gouvernante dat zij heerlijke stoeipartijen hadden. Vele jaren achtereen werd er op kerstavond blindemannetje gespeeld, waar iedereen aan meedeed, zelfs de statige kamerheren en hofdames.

afbeelding-4-en-5-blog-trudie

Mooiste cadeau

Wilhelmina kreeg als kleine prinses ‘volwassen’ geschenken, zoals meubelen of tafelzilver en in 1889 prachtige kant en een rijtuig. Maar gelukkig kreeg zij ook een Jan Klaassen en Katrijn, een mooie gitaar en nog veel meer. Maar één van de mooiste cadeaus was vast en zeker de grote pop, die de Parisienne werd genoemd. Deze pop had een chique en modieuze garderobe, een echte Française waardig. Het prachtige haar werd door Wilhelmina steeds opnieuw gekapt en ook was het prinsesje druk met het aan- en uitkleden. Dit viel niet mee, aangezien er ontelbare haakjes en oogjes aan de Franse kleding zat; een aanslag op elk kindergeduld.

afb7 - serviesjeWilhelmina was een echte poppenmoeder. Er woonde een uitgebreide poppenfamilie op Het Loo. Meestal kreeg ze met kerst wel een pop of poppenspulletjes cadeau, zoals bijvoorbeeld een serviesje. In de Speelkamer van Wilhelmina ziet u deze kerstperiode zo’n poppenserviesje, met daarbij een kerstboompje.

  • Prinses Wilhelmina
    Plattegrond van de indeling van de Audiëntiezaal van Paleis Het Loo voor Kerst 1880.
    Reconstructie van de indeling van de Audiëntiezaal voor het kerstboomfeest van 1880 op Paleis Het Loo in 1995.
  • Het chalet van prinses Wilhelmina bij het Oude Loo, waar ze tijdens Kerst 1889 een kinderfeest hiel
    De Parisienne was één meter hoog en torende hoog boven de andere poppen uit.
    De poppenfamilie van prinses Wilhelmina viert haar negende verjaardag op Paleis Het Loo
  • Poppenserviesje van Wilhelmina
Prinses Wilhelmina
Thérèse Schwartze, circa 1888, Koninklijke Verzamelingen Den Haag: https://goo.gl/XVnqIM
foto vergroten
Plattegrond van de indeling van de Audiëntiezaal van Paleis Het Loo voor Kerst 1880.
Alle cadeaus werden op tafeltjes gepresenteerd.
foto vergroten
Reconstructie van de indeling van de Audiëntiezaal voor het kerstboomfeest van 1880 op Paleis Het Loo in 1995.
De grootste boom werd niet als gewoonlijk op tafel, maar op de grond gezet en hij reikte met zijn top tot aan het plafond. De duizenden kaarsjes en de versieringen van de andere bomen in sneeuwwit en zilver boden een sprookjesachtig aanzien. (foto: Robert Mulder)
foto vergroten
Het chalet van prinses Wilhelmina bij het Oude Loo, waar ze tijdens Kerst 1889 een kinderfeest hiel
Foto Koninklijke Verzamelingen Den Haag
foto vergroten
De Parisienne was één meter hoog en torende hoog boven de andere poppen uit.
Ze werd daarom meteen de gouvernante van Wilhelmina’s zeer uitgebreide poppenfamilie. Maar de Parisienne bleek als een wat nuffige pop geen succes als gouvernante en werd na een maand of twee van die taak ontslagen (pop gemaakt door F. Gaultier (hoofd en schouderplaat), circa 1889, Collectie Paleis Het Loo, langdurig bruikleen van de Stichting Historische Verzamelingen van het Huis Oranje-Nassau)
foto vergroten
De poppenfamilie van prinses Wilhelmina viert haar negende verjaardag op Paleis Het Loo
(Foto: E.A. Kerkmeijer, Apeldoorn, 1889, Koninklijke Verzamelingen Den Haag)
foto vergroten
Poppenserviesje van Wilhelmina
(W.T. Copeland & Sons, porselein, ca. 1885-1890, collectie Paleis Het Loo)
foto vergroten