Delfts blauwe

Delfts blauwe bloemenpagode

BuitenGewoon Open

Het Stallenplein en de paleistuinen zijn weer BuitenGewoon Open t/m 29 september! Het paleis is gesloten tot medio 2021. Vanwege een besloten evenement is het Stallenplein gesloten op 22 juni.

dinsdag 16 april 2019 / door Kristin Duysters

De Delfts blauwe Bloemenpagode On Tour

Tijdens de vernieuwing en verbouwing gaat een deel van de collectie On Tour, zodat het publiek onze topstukken kan blijven bekijken. In het Rijksmuseum is op dit moment een topstuk van Paleis Het Loo te zien: een uitzonderlijke bloemenpagode waaraan veel te ontdekken valt!

De bloemenpagode van Paleis Het Loo is te zien in de zaal ‘1600-1700 Koning-stadhouder Willem III en Mary Stuart’ in het Rijksmuseum (Foto Rijksmuseum Amsterdam).

Uitzonderlijk en uniek

De indrukwekkende bloemenpagode is maar liefst anderhalve meter hoog. Van dit soort grote bloemenvazen van Delfts aardewerk zijn er wereldwijd slechts een stuk of vijfendertig bewaard gebleven.

Deze gestapelde vazen met tuiten voor bloemen worden in 17e- en 18e-eeuwse  boedelinventarissen ‘bloempiramiden’ genoemd. Deze term dekt veel beter de lading dan de vaak gebruikte naam ‘tulpenvaas’, omdat er behalve tulpen ook allerlei andere exotische en kostbare bloemen in werden gezet. Bovendien hebben de vazen een piramidevorm van los op elkaar gestapelde waterreservoirs. Binnen deze groep van grote bloempiramides  is de bloemenpagode van Paleis Het Loo helemaal bijzonder door de pagode-achtige, open vorm, opgebouwd uit vijf losse delen.

De bloemenpagode is een van de topstukken van Paleis Het Loo  (Delft, mogelijk Adrianus Kocx, De Grieksche A, ca. 1700, aardewerk, tinglazuur, foto Stef Verstraaten)

Willem en Mary

De bloempiramides behoren tot de grootste en technisch meest ingewikkelde vormen van Delfts aardewerk die de Delftse plateelfabrieken in de 17e en 18e eeuw hebben gemaakt. Het was een hele prestatie om een dergelijk ingewikkeld voorwerp heelhuids uit de oven te krijgen. Het spreekt voor zich dat de bloempiramides die de eindstreep haalden de prijzigste voorwerpen van de fabriek waren. Ze waren alleen betaalbaar voor de 'happy few', zoals koning-stadhouder Willem III en zijn echtgenote, koningin Mary.

Uit de inventarissen van de paleizen van Willem en Mary en door de bewaard gebleven bloempiramides in hun Londense paleis Hampton Court weten we dat Willem en Mary bloempiramides van Delfts aardewerk in hun bezit hadden. Hun bestellingen van Delfts aardewerk waren een grote stimulans  voor befaamde Delftse plateelbakkerijen zoals De Grieksche A en De Metaale Pot om grote en bijzondere kunstvoorwerpen te maken en nieuwe vormen te ontwikkelen.  Zeker weten doen we het helaas niet, maar het is goed mogelijk dat Willem en Mary in een van hun paleizen ook een indrukwekkende bloemenpagode in hun bezit hadden. Om die reden heeft Paleis Het Loo in 1988 deze bloemenpagode aangekocht.

De bloemenpagode op Castle Howard (Delft, mogelijk Adrianus Kocx, De Grieksche A, ca. 1700, aardewerk, tinglazuur,  The Castle Howard Collection.

De ‘Porcellyne Tooren’

Hoe zou de maker op het idee zijn gekomen voor de vorm van de bloemenpagode? Zeer waarschijnlijk heeft de zogenoemde ‘Porcellyne Tooren’ uit de 15e eeuw in de Chinese stad Nanking als inspiratiebron gediend. Deze toren was in Nederland bekend door een gravure uit het reisverslag van Joan Nieuhof uit 1665.

De Delftse plateelbakkers waren ook beïnvloed door vazen met tuiten uit de Franse stad Never en 16e-eeuwse Italiaanse gravures. Al deze inspiratiebronnen hebben geleid tot bloemenvazen in de vorm van een Chinese pagode met tuiten waarin kostbare exotische bloemen los van elkaar konden worden geschikt.  Een geniaal idee. Grappig is dat in China dit soort bloemenpagodes niet voorkwamen.

De ‘Porcellyne Tooren’ in de Chinese stad Nanking op een gravure uit Joan Nieuhof: Het Gezantschap der Neêrlandtsche Oost-Indische Compagnie, Amsterdam, 1665, collectie Universiteitsbibliotheek Maastricht)

Mannenhoofden en sfinxen op de bloemenpagode van Paleis Het Loo (foto Tom Haartsen)

Monsters en sfinxen

Aan de bloemenpagode valt nog veel meer te ontdekken. Wat te denken van de Egyptische sfinxen die de los op elkaar gestapelde waterreservoirs dragen? Of de bizarre dierenkoppen op de uiteinden van de tuiten? Ze lijken nog het meest op een soort monsters of fabelachtige dieren met opengesperde bek. Op een tweede vaas, van Castle Howard, zijn zelfs Boeddha-achtige figuren, engelkopjes en trofeeën te zien. De eekhoorntjes tussen de druivenranken zijn een Chinees symbool van de wens tot oneindige generaties van zonen en kleinzonen.

Deze mix van Chinese, Egyptische en West-Europese motieven komt tegenwoordig nogal curieus op ons over, maar passen helemaal in dit 17e-eeuwse wereldbeeld. Alles wat uit verre landen kwam, was  intrigerend, vaak zeldzaam en kostbaar en droeg daardoor bij aan de status van de eigenaar.

Op de bloemenpagode in Castle Howard zijn een Boeddha-achtige figuur, een eekhoorn en engelenkop te zien.

Bloemenpagode in Engeland

Hoe komt zo'n bijzondere bloemenpagode eigenlijk in de collectie van het Engelse Castle Howard terecht? Hoogstwaarschijnlijk hebben Willem en Mary daarbij een rol gespeeld. Zij brachten immers hun geliefde Delfts aardewerk mee naar Engeland toen zij in 1689 koning en koningin van Engeland, Schotland en Ierland werden. Het blauw-witte aardewerk werd zeer populair aan het hof en werd door vele hovelingen aangeschaft voor hun eigen huizen en buitenverblijven. Bovendien schonk Willem III pronkstukken van Delfts aardewerk aan trouwe aanhangers. Charles Howard (1669-1738) was een aanhanger van Willem III en was zelfs enkele jaren zijn kamerheer. Het is dan ook geen toeval dat in zijn statige buitenhuis - het indrukwekkende Castle Howard - een bloemenpagode van Delfts aardewerk staat. De bloemenpagode van Paleis Het Loo is een prachtig voorbeeld van de topstukken met een mix van West-Europese kunst en Chinese invloeden die de grote Delftse plateelbakkerijen tussen 1680-1700 produceerden. Deze bloemenpagode is tot eind 2019 te zien in de zaal ‘1600-1700 Koning-stadhouder Willem III en Mary Stuart’ van het Rijkmuseum.

Paleis Het Loo on Tour

Paleis Het Loo on Tour
Tijdens de vernieuwing en verbouwing van Paleis Het Loo gaat een deel van onze collectie On Tour!

In de media

In de media
Bekijk een verzameling van artikelen en video's uit de media die gaan over de vernieuwing en verbouwing van het paleis.

De collectie

De collectie
De collectie van Paleis Het Loo beschikt over zowel eigen collectie als over bruiklenen van o.a.: de Koninklijke Verzamelingen en uit particulier bezit.
Tickets Webshop